Nghiên cứu đề xuất mô hình giám sát thị trường tài chính Việt Nam phù hợp trong giai đoạn kỹ nguyên số

Tóm tắt

Bài nghiên cứu này phân tích toàn diện thực trạng mô hình giám sát thị trường tài chính (TTTC) Việt Nam giai đoạn 2015–2024 trong bối cảnh hệ thống tài chính ngày càng mở rộng, mức độ liên thông giữa các phân khúc tài chính gia tăng và những rủi ro mới xuất hiện từ thị trường ngân hàng, chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp và bảo hiểm. Trên cơ sở tổng hợp lý luận và kinh nghiệm quốc tế, nghiên cứu chỉ ra rằng mô hình giám sát phân tán theo ngành hiện nay đã bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc kiểm soát rủi ro hệ thống, giám sát hành vi thị trường và phát hiện sớm các sai phạm mang tính cấu trúc. Các vụ việc lớn trong giai đoạn gần đây như ngân hàng SCB – Vạn Thịnh Phát, trái phiếu doanh nghiệp Tân Hoàng Minh, thao túng chứng khoán, sai phạm bancassurance… phản ánh rõ sự bất cập trong cơ chế giám sát hiện hành và yêu cầu cấp thiết phải cải cách mô hình giám sát TTTC. Dựa trên phương pháp tiếp cận định tính, nghiên cứu sử dụng phân tích tài liệu, đối chiếu mô hình giám sát tại Anh, Mỹ, Singapore, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, đồng thời đánh giá đặc thù cấu trúc tài chính Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình giám sát hợp nhất là lựa chọn phù hợp nhất cho giai đoạn 2025–2035, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam hướng tới xây dựng trung tâm tài chính quốc tế và thúc đẩy phát triển thị trường vốn. Nghiên cứu đề xuất lộ trình ba giai đoạn để chuyển đổi sang mô hình giám sát hợp nhất, đồng thời khuyến nghị hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực giám sát dựa trên rủi ro, phát triển cơ sở dữ liệu giám sát tập trung và ứng dụng SupTech/RegTech nhằm nâng cao hiệu quả giám sát toàn hệ thống.

Abstract

This study provides a comprehensive analysis of Vietnam’s financial market supervision framework during the period 2015–2024, a time marked by rapid financial expansion, increasing interconnectedness across market segments, and rising systemic vulnerabilities. Based on an intensive review of theoretical foundations and international supervisory models, the study finds that Vietnam’s current sectoral supervision model has become inadequate in addressing systemic risks, supervising market conduct, and detecting cross-market violations. Recent high-profile cases—including the SCB–Van Thinh Phat incident, the Tan Hoang Minh corporate bond scandal, market manipulation cases, and bancassurance misconduct—clearly illustrate the limitations of the existing supervisory structure. Using a qualitative methodology, this research analyzes regulatory documents, synthesizes international experiences from the United Kingdom, the United States, Singapore, China, Japan, and South Korea, and evaluates Vietnam’s institutional characteristics. The findings suggest that an integrated financial supervision model is the most suitable option for Vietnam’s 2025–2035 period, especially given the country’s ambition to develop an international financial center and deepen its capital markets. The study proposes a three-phase roadmap for transitioning toward an integrated supervisory authority and provides recommendations for strengthening the legal framework, adopting risk-based supervision, developing centralized supervisory data infrastructure, and applying SupTech/RegTech to enhance supervisory efficiency and systemic stability.