Tác động của thẻ vàng IUU đến xuất khẩu thủy sản Việt Nam vào EU
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Bài viết sử dụng mô hình trọng lực để đánh giá tác động của thẻ vàng IUU đến xuất khẩu thủy sản Việt Nam vào EU. Dữ liệu thứ cấp thu thập từ năm 2000 đến 2023 của Việt Nam và các thành viên EU được xử lý qua phần mềm Stata, phân tích hồi quy dữ liệu bảng với 3 mô hình OLS gộp (POLS), tác động cố định (FEM) và tác động ngẫu nhiên (REM). Kết quả nghiên cứu cho thấy thẻ vàng IUU tác động tiêu cực lên các sản phẩm khai thác như mực và cá tra. Bên cạnh đó, các yếu tố kinh tế vĩ mô như thu nhập bình quân đầu người và dân số EU là động lực quan trọng thúc đẩy xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Tỷ giá hối đoái thực và EVFTA cũng mang lại tác động tích cực đối với cả nhóm sản phẩm chế biến và tươi, ướp lạnh, đông lạnh. Ngược lại, tác động của các biện pháp phi thuế quan và khoảng cách không đồng nhất giữa các nhóm hàng thủy sản. Yếu tố kiểm soát tham nhũng chủ yếu có tác động đến mặt hàng cá tra. Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số hàm ý quản trị cho doanh nghiệp và hàm ý chính sách cho cơ quan quản lý Nhà nước được đề xuất nhằm tháo gỡ thẻ vàng và thúc đẩy xuất khẩu thủy sản Việt Nam vào EU.
Abstract
The article employs the gravity model to assess the impact of the IUU yellow card on Vietnam’s seafood exports to the EU. Secondary data covering the period 2000–2023 for Vietnam and EU member states were processed using Stata software, with panel data regression analyzed through three models: pooled OLS (POLS), fixed effects (FEM), and random effects (REM). The findings indicate that the IUU yellow card exerts a negative effect on capture products such as squid and pangasius. In addition, macroeconomic factors such as per capita income and EU population are important drivers of Vietnam’s seafood exports. The real exchange rate and the EVFTA also generate positive impacts on both processed products and fresh, chilled, and frozen groups. Conversely, the effects of non-tariff measures and geographical distance are inconsistent across seafood categories. Corruption control is found to mainly affect pangasius exports. Based on these results, some managerial implications for enterprises and policy recommendations for state authorities are proposed to lift the yellow card and promote Vietnam's seafood exports to the EU.
Từ khóa
EU; thẻ vàng IUU; thủy sản; xuất khẩu
Chi tiết bài viết
Lĩnh vực kinh tế (JEL Codes)
Tài liệu tham khảo
Baric, A., & Oh, J. (2022). Effects of the EU's Carding System for IUU Fishing on Its Trading Partnes. Global Business and Finance Review, 27(6), 69-80. https://doi.org/10.17549/gbfr.2022.27.6.69
Bhatt, P. (2020). IUU fishing as a national security threat: revisiting India’s domestic framework and compliance with international regimes. International Law Studies, 96(1), 442-463.
Bộ Công Thương (2021). Báo cáo xuất nhập khẩu Việt Nam 2020. . [Ngày truy cập: 12 tháng 02 năm 2025].
Bộ Công Thương (2022). Báo cáo xuất nhập khẩu Việt Nam 2021.
< https://trungtamwto.vn/file/21599/baocaoxnk2021.pdf>. [Ngày truy cập: 12 tháng 02 năm 2025].
Bộ Công Thương (2023). Báo cáo xuất nhập khẩu Việt Nam 2022.
< https://trungtamwto.vn/file/22356/bao-cao-xuat-nhap-khau-viet-nam-nam-2022.pdf>. [Ngày truy cập: 12 tháng 02 năm 2025].
Christel E. & Ingrid K. (2015) Implementing the EU-IUU Regulation: Enhancing Flag State Performance Through Trade Measures. Ocean Development & International Law, 46(3), 241-255. https://doi.org/10.1080/00908320.2015.1054745
Cung, P. N. H., & Tuyen, P. D. T. (2025). Assessing the impact of factors on Vietnam's key seafood product exports: a case study of the European Union market. Journal of Finance and Accounting Research, 01(32), 140-143. https://doi.org/10.71374/jfar.v25.i1.27
Đào Ngọc Tiến (2009), Các nhân tố ảnh hưởng đến luồng xuất khẩu của Việt Nam và hàm ý chính sách trong bối cảnh khủng hoảng toàn cầu. Hội thảo nghiên cứu về chính sách thương mại quốc tế, Trường Đại học Ngoại Thương.
Erdem, E., & Nazlioglu, S. (2008, August). Gravity Model of Turkish agricultural exports to the European Union. In International Trade and Finance Association Conference Papers (p. 21). bepress.
Hosch G. (2016). Trade Measures to Combat IUU Fishing: Comparative Analysis of Unilateral and Multilateral Approaches. Geneva: International Centre for Trade and Sustainable Development (ICTSD).
Huynh, T. D. L., & Hoang, T. K. O. (2022). Trade creation and trade diversion effects of ACFTA on seafood exports. The VMOST Journal of Social Sciences and Humanities, 64(3), 18-26. https://doi.org/10.31276/VMOSTJOSSH.64(3).18-26
Kim D. E., Lim S. (2024). Economic impacts of the European Union carding system on global fish trade. Marine Policy, 165, 1-7. https://doi.org/10.1016/j.marpol.2024.106208
Lê Thị Kim Chung, Đỗ Như Quỳnh, Vũ Thu Hiền, Phạm Bùi Khánh Linh, Phạm Huyền Thanh (2024). Xuất khẩu thuỷ sản của Việt Nam sang EU: tiếp cận từ mô hình lực hấp dẫn. Tạp chí Khoa học Đại học Thăng Long, A3(2), 35-48. < https://science.thanglong.edu.vn/index.php/vola/article/view/139>. [Ngày truy cập: 14 tháng 08 năm 2025].
Lê Thị Việt Nga, Doãn Nguyên Minh, Bùi Thị Thu (2021). Tác động của các biện pháp kỹ thuật và vệ sinh dịch tễ đến xuất khẩu thủy sản của Việt Nam vào thị trường EU. Tạp chí Kinh tế và Quản lý, 153/2021, 3-10. ISSN 1859-3666. < https://tckhtm.tmu.edu.vn/upload/news/files/153-b1.pdf>. [Ngày truy cập: 18 tháng 08 năm 2025].
Lê Thị Xoan (2024). Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu cá ngừ đóng hộp của Việt Nam tại thị trường Mỹ và EU: Cách tiếp cận qua mô hình lực hấp dẫn. Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Economics-Law and Management, 1-13.
Lương Văn Khôi, Trần Toàn Thắng, Trần Thị Thu Hà, Nguyễn Đoan Trang, Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phạm Thị Thu Trang, Phó Thị Kim Chi, Lý Quỳnh Anh, Nguyễn Phương Thảo, Lê Thị Minh, Hà Thị Thu Thủy, Tạ Xuân Quang, Tạ Hoàng Anh, Hà Thị Quỳnh Hương (2022). Tác động của hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU tới kinh tế Việt Nam trong bối cảnh Covid 19. Nhà xuất bản Thế giới.
Mundy, V. (2018). The impact of the EU IUU Regulation on seafood trade flows: Identification of intra-EU shifts in import trends related to the catch certification scheme and third country carding process. Environmental Justice Foundation, Oceana, The Pew Charitable Trusts, WWF. Brussels, Belgium.
Naiki, Y., & Rakpong, J. (2022). EU–Third Country Dialogue on IUU Fishing: The Transformation of Thailand's Fisheries Laws. Transnational Environmental Law, 11(3), 629-653. https://doi.org/10.1017/S2047102522000206
Narayan, S., & Bui, N. M. T. (2019). Does Corruption in Exporter and Importer Country Influence International Trade? Emerging Markets Finance and Trade, 57(11), 3202–3221. https://doi.org/10.1080/1540496X.2019.1679116
Nga, N. H., & Xoan, L. T. (2023). The factors affecting Vietnam’s canned tuna exports. Cogent Economics & Finance, 12(1). https://doi.org/10.1080/23322039.2023.2290784
Ngọc Thúy (2024). Những lưu ý khi xuất khẩu thủy sản sang EU. Trang thông tin điện tử Cục thủy sản. < https://tongcucthuysan.gov.vn/vi-vn/th%C6%B0%C6%A1ng-m%E1%BA%A1i-th%E1%BB%A7y-s%E1%BA%A3n/xu%E1%BA%A5t-nh%E1%BA%ADp-kh%E1%BA%A9u/doc-tin/021680/2024-11-13/nhung-luu-y-khi-xuat-khau-thuy-san-sang-eu>. [Ngày truy cập: 14 tháng 02 năm 2025].
Phạm Thị Thanh Bình & Vũ Quang Nhật (2024). Hoạt động gỡ cảnh báo thẻ vàng IUU: Vấn đề đặt ra và giải pháp. Tạp chí Ngân hàng ISSN 2815 – 6056. . [Ngày truy cập: 11 tháng 02 năm 2025].
Qin He (2012). Impacts of the EU IUU Regulation on China’s Fisheries Laws. 10th Annual Colloquium of the IUCN Academy of Environmental Law Baltimore, 1-5 July 2012.
Sandaruwan, K. P. G. L., & Banerjee, S. (2020). Understanding the patterns of processed seafood exports from Sri Lanka: application of the gravity model to quantify the determinants. Quest Journal of Management and Social Sciences, 2(2), 181-193. https://doi.org/10.3126/qjmss.v2i2.33238
Tinbergen, J. (1962). Shaping the World Economy: Suggestions for an International Economic Policy. New York: Twentieth Century Fund. https://doi.org/10.1002/tie.5060050113
Tổng cục thống kê (2025). Số liệu xuất, nhập khẩu các tháng năm 2024. . [Ngày truy cập: 14 tháng 02 năm 2025].
Viện nghiên cứu kinh tế và chính sách (VEPR) (2024). Tác động của thẻ vàng IUU đối với hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam vào thị trường EU. < https://drive.google.com/drive/folders/1-MmHy3oA_KxvrrxsDy881HqSFG0UXV7c>. [Ngày truy cập: 03 tháng 04 năm 2025].
Vụ thị trường châu Âu – châu Mỹ - Bộ Công Thương (2024). Cẩm nang xuất khẩu vào thị trường EU – Mặt hàng thủy sản. < https://goglobal.moit.gov.vn/download/documents/2024/03/20/C%E1%BA%A8M%20NANG%20TH%E1%BB%A6Y%20S%E1%BA%A2N_1608.pdf>. [Ngày truy cập: 24 tháng 02 năm 2025].