Nhận diện khả năng tránh thuế và mối liên hệ với đặc điểm doanh nghiệp: Bằng chứng từ các doanh nghiệp nộp thuế thu nhập doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Mục đích bài viết - Nghiên cứu xem xét mối liên hệ giữa đặc điểm doanh nghiệp với thuế suất hiệu dụng (ETR) trong nhóm doanh nghiệp phi tài chính niêm yết thuộc danh sách các doanh nghiệp nộp thuế thu nhập doanh nghiệp lớn nhất tại Việt Nam.
Thiết kế nghiên cứu - Dữ liệu gồm 381 quan sát của 126 doanh nghiệp nộp thuế thu nhập doanh nghiệp lớn niêm yết giai đoạn 2017-2022. Nghiên cứu sử dụng 5 thước đo thuế suất hiệu dụng và phương pháp FGLS.
Kết quả nghiên cứu - Thuế suất hiệu dụng kế toán (ACE) và thuế suất hiệu dụng hiện hành (CUE) trung bình là 18,14% và 18,39%, thấp hơn mức thuế suất 20%. Quy mô, tài sản cố định, khả năng sinh lời và công ty liên kết có quan hệ nghịch chiều với thuế suất hiệu dụng kế toán và thuế suất hiệu dụng hiện hành; thời gian hoạt động có quan hệ thuận chiều. Đòn bẩy chỉ có ý nghĩa với thuế suất hiệu dụng kế toán; hàng tồn kho và công ty con không có ý nghĩa thống kê.
Hàm ý/hạn chế của nghiên cứu - Thuế suất hiệu dụng cần được diễn giải theo nội hàm từng thước đo. Phạm vi mẫu hạn chế khả năng khái quát và FGLS không cho phép suy luận nhân quả.
Đóng góp của bài viết - Nghiên cứu bổ sung bằng chứng về doanh nghiệp nộp thuế lớn tại Việt Nam và cho thấy, kết luận phụ thuộc vào cách đo lường thuế suất hiệu dụng.
Ý nghĩa thực tiễn - Đánh giá rủi ro và quản trị thuế nên kết hợp nhiều thước đo thuế suất hiệu dụngvới thông tin về ưu đãi thuế, cấu trúc tài trợ và quan hệ giữa các bên.
Abstract
Purpose - This study examines the association between firm characteristics and effective tax rates (ETRs) among listed firms included in the list of Vietnam’s largest corporate income taxpayers.
Study design - The dataset comprises 381 firm-year observations from 126 listed firms among Vietnam’s largest corporate income taxpayers over the 2017-2022 period. The study employs five ETR measures and the feasible generalized least squares (FGLS) method.
Findings - The mean accounting effective tax rate (ACE) and current effective tax rate (CUE) are 18.14% and 18.39%, respectively, both below the 20% statutory corporate income tax rate. Firm size, fixed-asset intensity, profitability, and the presence of affiliated companies are negatively associated with both ACE and CUE, whereas firm age is positively associated with both measures. Leverage is significant only for ACE, while inventory intensity and the presence of subsidiaries are statistically insignificant.
Research limitations/implications - ETRs should be interpreted according to the underlying components captured by each measure. The sample scope limits the generalizability of the findings, and the GLS approach does not permit causal inference.
Originality/contribution - The study provides additional evidence on major corporate taxpayers in Vietnam and shows that conclusions may depend on how ETR is measured.
Practical implications - Tax risk assessment and corporate tax management should combine multiple ETR measures with information on tax incentives, financing structure, and relationships among related entities.
Từ khóa
Doanh nghiệp nộp thuế lớn nhất; Đặc điểm doanh nghiệp; Thuế thu nhập doanh nghiệp; Tránh thuế
Chi tiết bài viết
Lĩnh vực kinh tế (JEL Codes)
G32 - Financing Policy • Financial Risk and Risk Management • Capital and Ownership Structure • Value of Firms • Goodwill - Corporate Finance and Governance, H26 - Tax Evasion and Avoidance - Taxation, Subsidies, and Revenue, M41 - Accounting - Accounting and Auditing
Tài liệu tham khảo
Baker, P. L., Lyu, P., & Perotti, P. (2024). Does tax avoidance impair accounting comparability? Journal of Accounting Literature, 46(4), 510–538. https://doi.org/10.1108/JAL-07-2022-0078
Barney, J. (1991). Firm Resources and Sustained Competitive Advantage. Journal of Management, 17(1), 99–120. https://doi.org/10.1177/014920639101700108
Belz, T., Hagen, D. von, & Steffens, C. (2019). Taxes and firm size: Political cost or political power? Journal of Accounting Literature, 42(1), 1–28. https://doi.org/10.1016/j.acclit.2018.12.001
Chen, S., Chen, X., Cheng, Q., & Shevlin, T. (2010). Are family firms more tax aggressive than non-family firms? Journal of Financial Economics, 95(1), 41–61. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2009.02.003
Chính phủ. (2020). Nghị định 132/2020/NĐ-CP quy định quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết mới nhất (132/2020/NĐ-CP; p. 73). https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Doanh-nghiep/Nghi-dinh-132-2020-ND-CP-quy-dinh-quan-ly-thue-doi-voi-doanh-nghiep-co-giao-dich-lien-ket-452218.aspx
Dang, V. C., & Tran, X. H. (2021). The impact of financial distress on tax avoidance: An empirical analysis of the Vietnamese listed companies. Cogent Business & Management, 8(1), 1953678. https://doi.org/10.1080/23311975.2021.1953678
Dechow, P. M. (1994). Accounting earnings and cash flows as measures of firm performance: The role of accounting accruals. Journal of Accounting and Economics, 18(1), 3–42. https://doi.org/10.1016/0165-4101(94)90016-7
DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. (1983). The Iron Cage Revisited: Institutional Isomorphism and Collective Rationality in Organizational Fields. American Sociological Review, 48(2), 147–160. https://doi.org/10.2307/2095101
Dyreng, S. D., Hanlon, M., & Maydew, E. L. (2008). Long‐Run Corporate Tax Avoidance. The Accounting Review, 83(1), 61–82. https://doi.org/10.2308/accr.2008.83.1.61
Fauzan, F., Ayu, D. A., & Nurharjanti, N. N. (2019). The Effect of Audit Committee, Leverage, Return on Assets, Company Size, and Sales Growth on Tax Avoidance. Riset Akuntansi Dan Keuangan Indonesia, 4(3), 171–185. https://doi.org/10.23917/reaksi.v4i3.9338
Francois, M., & Vicard, V. (2025). Tax Avoidance and the Complexity of Multinational Enterprises. IMF Economic Review, 2025. https://doi.org/10.1057/s41308-025-00293-y
Gramlich, J. D., Limpaphayom, P., & Ghon Rhee, S. (2004). Taxes, keiretsu affiliation, and income shifting. Journal of Accounting and Economics, 37(2), 203–228. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2003.10.001
Hanlon, M., & Heitzman, S. (2010). A review of tax research. Journal of Accounting and Economics, 50(2), 127–178. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2010.09.002
Hong, H. A., Kim, J.-B., Matsunaga, S. R., & Yi, C. H. (2025). Organizational structure and tax avoidance: Multinational evidence from business group affiliation. Asia-Pacific Journal of Accounting & Economics, 32(1), 28–52. https://doi.org/10.1080/16081625.2022.2098785
International Monetary Fund (IMF). (2019). Vietnam: 2019 Article IV Consultation—Press Release; Staff Report; and Statement by the Executive Director for Vietnam (IMF Country Report No. 19/235). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9781498326803.002.A001
International Monetary Fund (IMF). (2021). Vietnam: 2020 Article Iv Consultation—Press Release; Staff Report; And Statement By The Executive Director For Vietnam (IMF Country Report No. 21/42). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9781513570488.002.A002
International Monetary Fund (IMF). (2023). Vietnam: 2023 IV Consultation-Press Release; Staff Report; and Statement by the Executive Director for Vietnam (IMF Country Report No. 23/338). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9798400256899.002.A001
Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305–360. https://doi.org/10.1016/0304-405X(76)90026-X
Jung, K., Kim, B., & Kim, B. (2009). Tax Motivated Income Shifting and Korean Business Groups (Chaebol). Journal of Business Finance & Accounting, 36(5–6), 552–586. https://doi.org/10.1111/j.1468-5957.2009.02141.x
Kay, G. (1980). The Anatomy of Tax Avoidance in Income Distribution: Limits to Redistribution. The 31st Symposium of the Colston Research Society. The 31st Symposium of the Colston Research Society, University of Bristol.
Minnick, K., & Noga, T. (2010). Do corporate governance characteristics influence tax management? Journal of Corporate Finance, 16(5), 703–718. https://doi.org/10.1016/j.jcorpfin.2010.08.005
Na, H. J., Park, S. O., & Cho, S. A. (2017). Firm Age, Sales Growth, and Tax Aggressiveness: Focus on SMEs. 조세연구, 17(4), 123–146. https://doi.org/10.35636/ktr.2017.17.4.005
Nguyễn Công Phương. (2024). Đặc điểm công ty có ảnh hưởng đến tránh thuế ở các công ty phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam? Tạp chí Kinh tế và Phát triển, 324, 19–27. https://doi.org/10.33301/JED.VI.1662
Nguyễn Hoàng Anh, & Vũ Hoàng Phúc. (2021). Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tránh thuế của doanh nghiệp niêm yết trên sàn UPCOM. Tạp Chí Khoa Học & Đào Tạo Ngân Hàng, 234, 70–80.
Phan Gia Quyền. (2017). Xem Mối quan hệ giữa sở hữu nhà nước và sự né tránh thuế của các doanh nghiệp Việt Nam. Tạp Chí Khoa Học Đại Học Mở Thành Phố Hồ Chí Minh, 12(1), 204–214.
Rego, S. O. (2003). Tax-Avoidance Activities of U.S. Multinational Corporations. Contemporary Accounting Research, 20(4), 805–833. https://doi.org/10.1506/VANN-B7UB-GMFA-9E6W
Richardson, G., & Lanis, R. (2007). Determinants of the variability in corporate effective tax rates and tax reform: Evidence from Australia. Journal of Accounting and Public Policy, 26(6), 689–704. https://doi.org/10.1016/j.jaccpubpol.2007.10.003
Salihu, I., Normala, S., Obid, S., & Annuar, H. A. (2013). Measures of corporate tax avoidance: Empirical evidence from an emerging economy. 14(3), 412–427.
Scott, W. R. (2013). Institutions and Organizations: Ideas, Interests, and Identities. SAGE Publications.
Slemrod, J., & Yitzhaki, S. (2002). Tax Avoidance, Evasion, and Administration. In A. J. Auerbach & M. Feldstein (Eds.), Handbook of Public Economics (Vol. 3, pp. 1423–1470). Elsevier. https://doi.org/10.1016/S1573-4420(02)80026-X
Tanko, U. M., Waziri, S. L., & Yusuf, A. (2022). Firm Attributes and Tax Avoidance of Nigerian Oil and Gas Firms: Moderating Role of Managerial Ownership. Journal of Accounting Research, Organization and Economics, 5(1), 44–57. https://doi.org/10.24815/jaroe.v5i1.22813
Taufik, M., & Novita, E. N. (2022). Does climb peak of tax avoidance from csr and company characteristics? Study in Indonesia. Jurnal Magister Akuntansi Trisakti, 9(1), 15–36. https://doi.org/10.25105/jmat.v9i1.12806
Tổng cục Thuế. (2023). Công văn 4586/TCT-KK 2023 danh sách V1000 doanh nghiệp nộp thuế thu nhập lớn nhất 2022. https://thuvienphapluat.vn/cong-van/Doanh-nghiep/Cong-van-4586-TCT-KK-2023-danh-sach-V1000-doanh-nghiep-nop-thue-thu-nhap-lon-nhat-2022-582758.aspx
Watts, R. L., & Zimmerman, J. L. (1986). Positive Accounting Theory. Prentice-Hall.
Wernerfelt, B. (1984). A resource‐based view of the firm. Strategic Management Journal, 5(2), 171–180. https://doi.org/10.1002/smj.4250050207
Yahaya, K. A., & Yusuf, K. (2020). Impact of Company Characteristics on Aggressive Tax Avoidance in Nigerian Listed Insurance Companies. Jurnal Administrasi Bisnis, 9(2), 101–111. https://doi.org/10.14710/jab.v9i2.30512
Zimmerman, J. L. (1983). Taxes and firm size. Journal of Accounting and Economics, 5, 119–149. https://doi.org/10.1016/0165-4101(83)90008-3